Zorunlu Askerlik Sistemi & Osmanlı'da Modernleşme
Fransız Devrimi'nin getirdiği milliyetçilik rüzgârından Nizam-ı Cedit'e, Vaka-yi Hayriye'den Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye'ye uzanan muazzam dönüşüm hikâyesini keşfedin!
Fransız Devrimi ve "Millî Ordu" Anlayışı
XIX. Yüzyılda İmparatorlukların Değişim Çabası
Ulusçuluk ve İmparatorluklar
1789 Fransız Devrimi ile yayılan Ulusçuluk akımı, çok uluslu imparatorlukların varlığını tehdit etti. Devletler buna karşı anayasal hareketler, zorunlu askerlik ve vatandaşlık uygulamalarıyla direnmeye çalıştı.
"Milletin Okulu" Olarak Ordu
Zorunlu askerlik sistemiyle ordu, sadece bir savunma aracı değil, aynı zamanda halka okuma-yazma, resmî dil ve millî değerleri öğreten bir eğitim yuvası (milletin okulu) hâline geldi.
III. Selim Dönemi ve Nizam-ı Cedit Ordusu
Batılı Tarzda İlk Köklü Askerî Reformlar
Batılı Tarzda Talim Eden Modern Birlikler
Savaşlardaki ağır mağlubiyetler üzerine III. Selim, önceliği askerî ıslahatlara verdi. Yeniçeri Ocağı'nın yanında tüfenk kullanan, Batılı tarzda talim yapan Nizam-ı Cedit ordusunu kurdu. Bu ordunun masrafları için özel bir hazine olan İrad-ı Cedit oluşturuldu.
ŞEKERİM DİKKAT: Bu ordu "nizam" (düzen) ve "cedid" (yeni) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. İrad-ı Cedit, yeni gelir ya da yeni kazanç anlamına gelmektedir.
Büyük Başarı: Nizam-ı Cedit ordusu, Mısır'ı işgal eden Napolyon kuvvetlerini Akka'da mağlup ederek büyük ses getirdi! Ancak bu durum yeniçerilerin tepkisini çekti ve 1807 Kabakçı Mustafa İsyanı ile bu birlikler dağıtıldı.
Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (Vaka-yi Hayriye)
16 Haziran 1826 - Hayırlı Olay ve Sonuçları
Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılmasının Faydaları ve Zararları
Halk tarafından "Vaka-yi Hayriye" (Hayırlı Olay) olarak adlandırılan bu büyük dönüşümün iki yönü:
FAYDALARI (+)
Islahatların önündeki en büyük engel olan tepki merkezi ortadan kaldırıldı.
Devlet adamlarına baskı yapan en büyük güç ortadan kalktı.
Kargaşa ve istikrarsızlığın sebebi olan ocak kaldırılınca devletin merkezî otoritesi arttı.
ZARARLARI / ZORLUKLARI (-)
Ocak kaldırılınca yerine kurulan Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye ilk aşamada boşluğu tam dolduramadı.
Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması Yunan İsyanı sırasında gerçekleşti ve devlet zor durumda kaldı.
Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı'nın bastırılamamasının sebeplerinden birisi de askerî boşluk oldu.
Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye ve Zorunlu Askerliğe Doğru
1826 Sonrası Modern Ordu Yapılanması
Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye
ŞEKERİM DİKKAT: Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye "Muhammed'in Allah'tan yardım görmüş, desteklenmiş askerleri" anlamına gelmektedir.
- 15-30 yaş arası gençlerden kuruldu.
- Askerlik süresi 15 yıl olarak belirlendi.
- Bu sürede evlenmek ve başka meslek yasaktı.
- 15 yılı dolduranlar emeklilik hakkı kazandı.
Redif Birlikleri
Askeriyedeki ilk zafiyetleri ve asker açığını kapatmak amacıyla Anadolu'da Redif Birlikleri kuruldu.
1909 Kanunu
1839 Tanzimat Fermanı'nda ilk defa ortak sorumluluk olarak dile getirilse de, Osmanlı'da tam anlamıyla zorunlu askerliğin gelişi 1909 yılında İttihad ve Terakki hükûmetinin gayrimüslimlerin de askere alınması kanunu ile gerçekleşmiştir.
Ders Notu Bilgi Yarışması
Öğrendiklerini test etmek için aşağıdaki soruları yanıtla!
1. III. Selim döneminde kurulan Batılı tarzda ordunun adı nedir ve ihtiyaçları hangi hazineden karşılanmıştır?
2. Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması olayına halk ve tarihçiler hangi ismi vermiştir?
3. Osmanlı Devleti'nde gayrimüslimlerin de askere alınmasıyla zorunlu askerliğin tam anlamıyla hayata geçişi hangi yıl olmuştur?