Coğrafi Keşifler ve Osmanlı Ekonomisi
Deniz Ticareti & Keşifler
- XV. Yüzyıl: Osmanlı denizlere egemen olunca deniz taşımacılığı ve ticareti gelişti.
- Portekiz & İspanya: XV ve XVI. yüzyıldaki keşiflerle devasa sömürgeler kurdu.
- İngiltere & Hollanda: Sömürgecilik yarışına katılarak hızla büyüdü.
Yeni Dünya: Amerika
- Amerigo Vespucci: Amerika'yı keşfetti, Avrupa ekonomisine yeni umut oldu.
- Kolonileşme: İspanya, Fransa, İngiltere, Hollanda ve Portekiz koloniler kurdu.
- Göç Dalgası: Avrupa'dan Amerika'ya kitlesel nüfus göçleri başladı.
Osmanlı'ya Etkileri & Enflasyon
- Ticaret Yolu Değişti: Akdeniz limanları, İpek ve Baharat yolları önemini yitirdi.
- Doğu Yoksullaştı: Avrupa zenginleşirken Doğu ülkeleri ekonomik darboğaza girdi.
- Gümrük Kaybı: Osmanlı'nın gümrük gelirleri ciddi oranda azaldı.
Değerli Maden Akını & Sikke Tağşişi
Amerika'dan Avrupa'ya taşınan tonlarca değerli gümüş ve altın kaçak yollarla Osmanlı ülkesine girdi. Bu durum akçenin değer kaybetmesine ve hızlı fiyat artışlarına (enflasyon) yol açtı. Devlet, ekonomiyi düzeltmek için akçenin içindeki gümüş oranını azalttı. Buna "Sikke Tağşişi" denir.
Kapitülasyonlar ve Balta Limanı Antlaşması
Kapitülasyon Süreci
Balta Limanı Antlaşması
İngiltere ile imzalanan bu antlaşma Osmanlı sanayi ve yerli tüccarına büyük bir darbe indirdi.
Askerî Devrim & Tımar Sistemindeki Bozulma
Kontra-Marş Taktiği Nedir?
Avrupalı devletlerin ateş gücünü kesintisiz kılmak için geliştirdiği bir tekniktir. Ateş eden ön sıradaki birlikler hemen en arkaya geçer ve yeniden doldurma yaparken arkadaki sıra ateş eder. Bu devridaim sürekli bir ateş çemberi yaratır.
Osmanlı İlk Nerede Gördü?
Osmanlılar bu taktik ve ateşli silah teknolojisini ilk kez 1593-1606 Avusturya Savaşları sırasında tecrübe ettiler. Tüfekli piyade karşısında geleneksel ok/kılıç kullanan birlikler zorlandı.
Ordu Yapısındaki Değişim
Devşirme kurallarına aykırı alımlar ve disiplinsizlik hazineye büyük yük getirdi.
Tımarlı Sipahi sayısı dramatik biçimde düştü!
Tımar Sisteminin Bozulmasının Nedenleri
Aşağıdaki etkileşimli kavram haritasında kutuların üzerine gelerek nedenleri inceleyin.
Tımarların, rüşvet karşılığında sipahiler dışında kimselere verilmesi
Tımarların saray görevlilerinin eline geçerek özel mülk veya vakfa dönüştürülmesi
Nüfusun hızlı artması ve toprak yetersizliği
Enflasyon artışı ve akçenin değer kaybetmesi
Geleneksel silahlarla savaşan sipahilerin, ateşli silah eğitimine ayak uyduramaması
Dirliklerin parayla alınıp satılır hâle gelmesi
Sipahilerin gösterişli yaşama arzusu ve çok para kazanma hırsı
Uzun süren ve başarısızlıkla sonuçlanan savaşların yaşanması
Şekerim Hatırla & Dikkat!
Kartların üzerine tıklayarak kilit Osmanlı terimlerinin tanımlarını öğrenin:
Mukataa Toprak
Tıkla & Tanımı Gör
Mülkiyeti devlete ait olan ve belirli bir bedel karşılığında kiraya verilen ya da gelirleri iltizamla devredilen topraklardır.
İltizam Sistemi
Tıkla & Tanımı Gör
Belli bir bölgenin vergi gelirlerinin açık arttırma usulüyle satılmasıdır. Devletin acil nakit ihtiyacını karşılar.
Mültezim
Tıkla & Tanımı Gör
İltizam ihalesini kazanan kişidir. Vergi tutarını devlete peşin öder, ardından halktan tahsil eder.
Malikâne Sistemi
Tıkla & Tanımı Gör
Mukataaların (iltizam topraklarının) mültezimlere ömür boyu kiralanması uygulamasıdır.
İmdadiyye
Tıkla & Tanımı Gör
Savaş, felaket veya bütçe açığı durumlarında varlıklı kişilerden toplanan acil durum yardımı / vergisidir.
Sikke Tağşişi
Tıkla & Tanımı Gör
Paranın (akçenin) gümüş/altın oranının azaltılması (devalüasyon). Paranın değerini düşürüp enflasyonu artırmıştır.
Kontra-Marş
Tıkla & Tanımı Gör
Tüfekli piyadelerin ateş ettikten sonra en arkaya geçerek kesintisiz ateş gücü sağladığı Avrupa kökenli taktik.
Balta Limanı (1838)
Tıkla & Tanımı Gör
1838'de İngiltere ile imzalanan, yerli tüccarı iç gümrüğe mahkûm edip Osmanlı'yı açık pazar yapan antlaşma.
İnteraktif Sınav ve Alıştırmalar
Osmanlı Değişim Çağı Testi
Puan: 0 / 50Tüm soruları henüz doğru yanıtlamadınız. Lütfen hatalı sorularınızı gözden geçirip tekrar deneyiniz! 😊
1. Mukataaların mültezimlere ömür boyu ihale edilmesi sistemine ne ad verilir?
2. 1838 Balta Limanı Antlaşması ile Osmanlı ticareti hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
3. Devletin akçedeki gümüş oranını azaltarak parayı değersizleştirmesi işlemine ne ad verilir?
4. Avrupalıların sürekli ve kesintisiz ateş gücü sağlamak için tüfekli piyadelerle uyguladığı taktik hangisidir?
5. 1739 Belgrad Antlaşması'ndaki arabuluculuğundan dolayı kapitülasyonları 1740'ta sürekli hale getirilen devlet hangisidir?