Osmanlı - Avusturya İlişkileri
17. Yüzyıl Savaşları & Siyasi Mücadele- • Orta Avrupa’ya hâkim olan Kutsal Roma Germen İmparatorluğu tahtına 1516’da Şarlken geçmiştir. Böylece Avrupa’da Habsburg Hanedanı hüküm sürmeye başlamıştır.
- • Avusturya ise bu hanedana bağlı olarak Türklerle mücadele eden bir arşidüklük olarak ortaya çıkmıştır.
- • 1804-1867 arasında Avusturya İmparatorluğu ve 1867-1918 arasında da Avusturya-Macaristan İmparatorluğu olarak adlandırılmıştır.
- • 1593-1606 yılları arasında Karadeniz’den Hırvat topraklarına kadar geniş bir cephede 13 yıl devam edecek savaşlar meydana gelmiştir.
- • Osmanlı ordusu önce Kanuni Dönemi’nde fethedilemeyen Eğri Kalesi’ni 1596’da ele geçirmiştir. Avusturya ile Erdel Prensliği’nin oluşturduğu ittifaka karşı Haçova Muharebesi’nde büyük bir zafer kazanmıştır.
- • Osmanlı Devleti gerek Anadolu’daki Celali isyanları gerekse doğudaki Safevi saldırıları nedeniyle Avusturya karşısında zor durumda kalmıştır.
- ⚠️ Prestij Kaybı: Avusturya arşidükünün Zitvatorok Antlaşması ile Osmanlı padişahına denk/eşit kabul edilmesi Osmanlı Devleti’ne dış politikada prestij kaybettirmiştir.
- ⚠️ Siyasi Üstünlüğün Sonu: Osmanlı Devleti’nin 1533 İstanbul Antlaşması ile Avusturya’ya karşı kazandığı siyasi üstünlük, Zitvatorok Antlaşması’yla sona ermiştir.
- ⚠️ Mütekabiliyet Esası: Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Avrupa diplomasisinde devletlerin eşitliği prensibinin bir göstergesi olarak mütekabiliyet esasını kabul etmiştir.
- • Avusturya üzerine sefere çıkan Fazıl Ahmet Paşa 1663’te Uyvar Kalesi’ni fethetmiş ve burayı eyalet hâline getirmiştir.
Uyvar kalesinin fethedilmesi ve Fazıl Ahmet Paşa'nın kahramanlıkları üzerine Batı edebiyatına "Uyvar önünde bir Türk gibi kuvvetli" deyimi tarihe mal olmuştur.
- • 1664’te yapılan Vasvar Antlaşması ile Erdel’deki Türk hâkimiyeti onaylanmıştır.
- • Osmanlı Devleti bu süreçte dışarıda Safeviler ve Avusturya, içeride ise Celali İsyanları ile uğraşmak zorunda kaldığından uzun vadeli planlar yerine pratik ve kısa vadeli siyaset üretmiştir.
Osmanlı - Lehistan ve Rusya İlişkileri
Kuzey Sınırları & Hotin, Bucaş, Bahçesaray- • Lehistan ile olan ilişkiler; Kazakların saldırıları ve Osmanlı tarafından 1611’de azledilen Eflâk ve Boğdan voyvodalarının Lehistan’a sığınması nedeniyle bozulmuştur.
- • Kazakların 1620’de 50 bin kişilik bir kuvvetle Kili ve Akkirman dolaylarına saldırması ilişkileri tamamen koparmıştır.
- • Otuz Yıl Savaşları'nın başlamasını fırsat bilen II. Osman (Genç Osman) Lehistan üzerine sefer düzenlemiş ve 9 Ekim 1621'de Hotin Antlaşması imzalanmıştır.
Kapıkulu (Yeniçeri) Ocaklarının kaldırılması fikri ilk kez II. Osman döneminde Lehistan (Hotin) Seferi sırasında gündeme gelmiştir.
- • Sultan IV. Mehmet ve Sadrazam Fazıl Ahmet Paşa 1672’de Lehistan üzerine yürüyerek Kamaniçe Kalesi’ni fethetmiştir. 18 Ekim 1672’de Bucaş Antlaşması imzalanmış ve Podolya Osmanlı’ya geçmiştir.
Bucaş Antlaşması Osmanlı Devleti’nin topraklarına toprak kattığı son antlaşmadır. Osmanlı bu antlaşma ile Batı’da en geniş sınırlara ulaşmıştır.
- • Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Kazakların başkenti Çehrin’i kuşatmış ve Rus birliklerini mağlup ederek kaleyi fethetmiştir. 1681’de Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması yapılmıştır.
Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan tarihteki ilk resmi antlaşmadır.
Osmanlı - Venedik İlişkileri
Akdeniz Hâkimiyeti & Girit Kuşatması- • Osmanlı Devleti’nin XVII. yüzyılda karşı karşıya kaldığı stratejik tehditlerden biri de denizci güç olan Venedik'tir.
- • Sultan IV. Murat Dönemi’nde Venedik yönetimindeki Girit Adası’nın bir korsan yatağı hâline gelmesi üzerine ilişkiler iyice bozulmuştur.
- • Osmanlı donanması 1645’te Girit’i kuşatmıştır. Ancak donanmanın eski gücünde olmaması ve adanın savunması nedeniyle Girit ancak 24 yıllık uzun bir kuşatma sonrası 1669’da (Fazıl Ahmet Paşa döneminde) Osmanlı yönetimine girmiştir.
Osmanlı - İran (Safevi) İlişkileri
Doğu Sınırı & Meşaleler Savaşı- • Safevi Devleti, XVI. yüzyıl sonlarından itibaren Karadeniz kıyılarına çıkmak için Kafkasya'yı ve Batı Türkistan’ı ele geçirmek istemiştir.
- • Osmanlı Devleti ise Hazar Denizi’ne ulaşarak hem Rusya’nın güneye inmesini hem de Safevilerin kuzeye doğru yayılmasını engellemeyi amaçlamıştır. İki devlet de ticaret yollarının kontrolünü hedeflemiştir.
- • Kafkasya’ya hâkim olmak için 1583’e kadar devam eden mücadelelerde Özdemiroğlu Osman Paşa Beştepe mevkisinde Safevi ordusunu mağlup etmiştir.
1583’te Beştepe mevkisinde yapılan muharebede taraflar meşaleler yakarak savaşa gece de devam etmiştir. Bu nedenle bu muharebeye Meşaleler Savaşı denilmiştir.