İlk Türk-İslam Devletlerinde Hükümdarlık ve Divan Teşkilatı
İslamiyet’in kabulüyle Türk devlet yapısında unvanlar, semboller ve idari kurumlar yenilenmiş, köklü bir sentez meydana gelmiştir.
Hükümdarlık Unvanları ve Değişimler
"Sultan" Unvanını Kullanan İlk Türk Hükümdarı
Türk tarihinde "Sultan" unvanını ilk kez kullanan hükümdar Gazneli Sultan Mahmut olmuştur. Bu unvan, Abbasi Halifesi tarafından kendisine verilmiştir.
İslamiyet ile Gelen Semboller & Kavramlar
Menşur (Halife Onayı)
Hükümdarlığın Abbasi Halifesi tarafından resmi olarak onaylanması belgesidir. Meşruiyet sağlardı.
Hutbe Okutmak
Cuma ve bayram namazlarında hükümdarın adının halife ile birlikte anılması bağımsızlık sembolüdür.
Sikke (Para Bastırma)
Basılan paraların üzerinde hükümdarın ismi ve halifenin adı yer alırdı. Hükümranlık göstergesidir.
Tıraz
Hükümdarların giydiği, üzerinde ad ve lakaplarının özel olarak nakşedildiği süslü elbisedir.
Tevki / Tuğra
Hükümdarların devletin resmi belgelerinde, fermanlarında kullandıkları özel mühür veya imzadır.
Nevbet
Saray önünde, savaşa giderken veya törenlerde hükümdar adına çalınan özel askeri müzik/bando.
Çetr (Saltanat Şemsiyesi)
Hükümdar sefere veya bir yere giderken başının üstünde tutulan, ipekten yapılmış saltanat şemsiyesi.
Türk-İslam Devletlerinde Divanlar
Devlet işlerinin daha rahat ve sistemli yürütülmesi için kurulan meclisler.
Divan-ı Âli
Vezir başkanlığında toplanan ve devlet meseleleri ile ilgili en önemli kararların alındığı büyük divandır.
Divan-ı Tuğra
Devletin iç ve dış resmi yazışmalarından sorumlu olan divandır.
Divan-ı Vezaret
Vezir başkanlığında toplanır; devletle ilgili genel meselelere ve mali işlere bakardı.
Divan-ı Risalet
Gaznelilerde devletin iç ve dış resmi yazışmalarının yürütüldüğü divandır.
Divan-ı İstifa
Hem Karahanlılar hem de Gaznelilerde mali işlerden sorumlu olan divandır. Devletin gelir ve giderlerini hesaplar.
Divan-ı İşraf
Hem Karahanlı hem de Gaznelilerde gizli haber alma teşkilatı gibi çalışıp mali ve idari işleri denetlerdi.
Divan-ı Arz
Hem Karahanlılar hem de Gaznelilerde ordu ve askerlik işlerini yürütürdü. Asker maaşları ve teçhizattan sorumluydu.
Türk-İslam Devletlerinde Hukuk Anlayışı
Şer'i ve Örfi olmak üzere iki temel dala ayrılan adalet sistemi.
Şer’i Hukuk ve Kadılık
Türk-İslam devletlerinde hukuk anlayışı şer’i ve örfi olmak üzere ikiye ayrılırdı. Şer’i davalara bakan kadılar, din ile ilgili tüm konularda yetkiliydi.
Örfi Hukuk & Örfi Mahkemeler
Karahanlılar ve Gaznelilerde devletin resmî kurumlarının çalışmalarını denetleyen örfi mahkemelere hükümdar başkanlık yapardı.